Brood bij het ontbijt, een boterham bij de lunch, pasta bij het avondeten. Granen zijn zo vanzelfsprekend in ons voedingspatroon dat we er niet meer bij stilstaan. Kijk maar eens op de ingrediëntenlijst van de producten die je wekelijks in huis haalt. Je zult je verbazen hoeveel ervan tarwe bevatten.
Als je darmklachten hebt, heb je waarschijnlijk al eens gehoord dat gluten een rol kunnen spelen. Maar wat doen gluten precies in je darmen? En waarom merk je daar soms helemaal niks van, terwijl het toch invloed heeft?
Hoe voedingsstoffen je lichaam binnenkomen
Om te begrijpen wat gluten doen, is het belangrijk dat je eerst weet hoe je darmen voedingsstoffen opnemen. In je darmwand zitten hele kleine openingen genaamd tight junctions die je kunt vergelijken met automatische schuifdeuren: ze gaan alleen open als voedsel volledig verteerd is tot losse moleculen. Zo komen er alleen nuttige stoffen door je darmwand naar binnen en blijven grotere, onverteerde stukjes voedsel buiten.
Dit systeem werkt selectief. Je lichaam bepaalt wat er doorgelaten wordt en wat niet. Zolang die selectie goed werkt, krijg je de voedingsstoffen binnen die je nodig hebt en wordt onvoldoende verteerd voedsel en mogelijke indringers netjes buiten gehouden.
Wat gluten doen met die selectie
Alle granen bevatten gluten, maar het type gluten dat in tarwe zit genaamd gliadine, heeft een bijzonder effect op die schuifdeuren in je darmen. Gliadine zorgt ervoor dat de schuifdeuren open gaan staan, ook als het voedsel nog niet volledig verteerd is.
Dat betekent dat grotere stukjes voedsel door je darmwand heen glippen en in je bloedbaan terecht kunnen komen. Normaal gesproken worden alleen losse voedingmoleculen doorgelaten waar het via een netwerk van bloedvaatjes naar je lever getransporteerd wordt. Onder invloed van gliadine kunnen er ook onverteerde stukjes doorheen komen waardoor er een strengetje van moleculen door de darmwand naar binnenkomt. En dat is waar het probleem begint.
Je immuunsysteem gaat reageren
In je lichaam en de bloedbaan patrouilleert je immuunsysteem. Je kunt het vergelijken met politieagenten die de straten bewaken. Ze controleren constant of alles veilig is in je lichaam.
Zodra er een onverteerd stukje voedsel langskomt dat er niet hoort te zijn, schakelt je immuunsysteem in. Het maakt geen onderscheid tussen een schadelijke bacterie en een stukje cashewnoot dat niet voldoende verteerd is. Indringer is indringer. Als je immuunsysteem goed functioneert, wordt dit zonder problemen opgeruimd. Maar als dit bij elke maaltijd gebeurt omdat deze tarwe bevat, dan kan dat er samen met andere factoren voor zorgen dat het immuunsysteem na verloop van tijd overbelast raakt.
Normaal werkt het immuunsysteem geruisloos met specialisten die indringers opruimen zonder dat jij daar iets van merkt. Maar wanneer het overbelast raakt schakelt het over op een back-up systeem. Dat systeem maakt gebruik van grof geschut en reageert sneller met ontstekingsreacties. Hoe vaker je immuunsysteem nu met indringers geconfronteerd wordt, hoe groter de kans wordt dat jij hier lichamelijke klachten van ondervindt. Dat kan leiden tot ontstekingen maar ook een verstoring in je spijsvertering die je kunt merken door klachten zoals een opgeblazen gevoel, krampen of rommelende darmen. Maar soms ook vermoeidheid, een verlaagde weerstand, een verkoudheid die niet over gaat en huidproblemen zoals eczeem.
Het vervelende is dat je immuunsysteem ook een geheugen heeft. Als het eenmaal een bepaald voedingsmiddel als indringer heeft bestempeld, reageert het de volgende keer sneller en heftiger. Zo kunnen er voedselintoleranties ontstaan voor producten die je eerder zonder problemen kon eten.
Waarom je er soms niks van merkt
Niet iedereen krijgt direct klachten van gluten. Sommige mensen voelen het meteen na het eten van een boterham: een opgeblazen buik, krampen, of ze moeten naar de wc. Bij anderen kan het tot wel 48 uur duren voordat de klachten merkbaar worden. Dat maakt het lastig om het verband te zien.
Nu hoor ik je misschien denken, maar als ik geen coeliakie heb, dan kan ik toch probleemloos gluten eten? Dat je nu geen klachten merkt, of de klachten nog niet gelinkt had aan gluten, betekent niet dat gluten niks in je darmen doen. Er zijn duizenden onderzoeken gedaan naar non-coeliac gluten sensitivity (NCGS), waaruit blijkt dat darmen ook reageren op gluten zonder dat er sprake is van coeliakie. Bij iedereen worden de schuifdeuren in de darmwand beïnvloed door gliadine. Het verschil zit hem in hoe goed je immuunsysteem dat kan opvangen.
Wat er kan veranderen als je gluten weglaat
Veel mensen die glutenhoudende granen uit hun voeding laten, merken al binnen veertien dagen meer rust in hun buik en een toename van energie. Dat is logisch als je weet wat er gebeurt: de schuifdeuren in je darmwand krijgen de kans om weer selectief te worden, je immuunsysteem komt tot rust, en je lichaam kan voedingsstoffen weer beter opnemen.
Voor veel mensen draagt tijdelijk glutenvrij eten bij aan het herstellen van de darmklachten. Dit is dan ook een van de dingen die wij vaak tijdens onze begeleiding adviseren. Voor mensen met de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa is dit nog belangrijker, want als je chronische (dus voortdurende) ontstekingen in je darmen hebt, dan is het belangrijk om de triggers weg te nemen die de ontstekingen aanjagen. Gluten zijn zo'n trigger omdat ze je immuunsysteem continu prikkelen en activeren.
Kijk vandaag eens naar wat je eet. Hoeveel producten en hoeveel maaltijden daarvan bevatten tarwe?
In het boek 'Eerste hulp bij Darmklachten' legt Jeroen diepgaand uit hoe dit systeem werkt, wat er in je lichaam gebeurt wanneer je granen eet en welke stappen je kunt nemen om je darmen te laten herstellen.
Als je wilt weten of jouw immuunsysteem op bepaalde voeding reageert, dan kan een voedselintolerantieonderzoek uitkomst bieden. Hiermee wordt gekeken of je immuunsysteem antistoffen heeft aangemaakt tegen bepaalde voedingsmiddelen.
