Je bent bij de huisarts geweest, misschien ook bij een specialist. Mogelijk is er bloed geprikt, een echo gemaakt, of zelfs een coloscopie gedaan. Alles ziet er “normaal” uit. En dan krijg je het te horen: je hebt het prikkelbaar darmsyndroom (PDS), leer er maar mee leven.
Voor veel mensen voelt dat moment niet als opluchting, maar als een deur die dichtgaat. Want de klachten zijn er nog steeds, alleen heb je er nu een naam voor gekregen die weinig verklaart.
Wat is het prikkelbaar darmsyndroom eigenlijk?
PDS is geen ziekte in de traditionele zin. Het is een verzamelnaam voor een groep klachten zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel, wisselende ontlasting en krampen. Artsen stellen de diagnose wanneer ze andere aandoeningen hebben uitgesloten. Dat betekent dat PDS enkel vertelt dat je een geprikkelde darm hebt maar nog niet wat er wél aan de hand is.
Vergelijk het met een waarschuwingslampje in je auto. Als er iets misgaat, gaat het lampje branden. PDS is als dat lampje: het zegt dat er iets niet klopt, maar niet wat. Sommige mensen krijgen te horen dat ze hun voeding moeten aanpassen (vaak het FODMAP-dieet) en dat ze stress moeten verminderen. Dat kan de klachten verlichten, maar het zegt nog steeds niets over de oorzaak.
Wat er onder de oppervlakte speelt
In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar wat er in de darmen van mensen met PDS daadwerkelijk gebeurt. En steeds vaker wijzen die onderzoeken in dezelfde richting: het darmmicrobioom.
Je darmen bevatten miljoenen bacteriën die samen een ecosysteem vormen. Dat ecosysteem heeft invloed op je spijsvertering, je immuunsysteem en zelfs je stemming. Zo wordt bijvoorbeeld zo’n 95% van de serotonine die je lichaam heeft in je darmen geproduceerd. Serotonine speelt een belangrijke rol bij hoe je je voelt. Bij een serotoninegebrek kun je somber of zelfs depressief worden. Het heeft invloed op hoe je slaapt, of je makkelijk in slaap valt en goed doorslaapt. En het speelt een rol bij de darmperistaltiek: de beweging waarmee je darmen voedsel door je lichaam verplaatsen. Wanneer de samenstelling van je darmbacteriën verstoord raakt, kan dat dus veel meer gevolgen hebben dan je in eerste instantie zou denken.
Bij veel mensen met PDS zien we door een ontlastingsonderzoek dat dit ecosysteem uit balans is geraakt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door een antibioticakuur, door langdurige stress of door een voedingspatroon dat vooral uit granen, zuivel en suikers bestaat. Vaak is het een combinatie van factoren die zich over jaren heeft opgebouwd, waarbij langzaam een neerwaartse spiraal is ontstaan en de darmklachten steeds duidelijker zijn geworden.
De rol van stress is groter dan je denkt (maar anders dan je denkt)
Je hebt misschien weleens gehoord dat PDS “door stress komt.” Daar zit een kern van waarheid in, maar niet op de manier die de meeste mensen denken. Het gaat niet alleen om werkdruk of een druk leven.
Je stresssysteem is het overlevingsmechanisme dat je lichaam razendsnel in actie zet. Zodra het actief wordt, stuurt je lichaam meer energie naar je armen en je benen zodat jij kunt vechten of vluchten. Je spijsvertering gaat op een laag pitje. Je maag en darmen krijgen letterlijk minder energie, omdat je lichaam die ergens anders nodig heeft. Voor korte tijd is dat geen probleem. Maar als die situatie weken of maanden aanhoudt, ontstaan er klachten. Je verteert je voedsel minder goed, je kunt voedingsstoffen minder goed opnemen, en je darmwand kan hyperpermeabel worden waardoor de selectieve opname niet meer goed werkt. Dit wordt ook wel een leaky gut genoemd.
Wat veel mensen niet weten: stress hoeft niet altijd iets te zijn dat je direct voelt. Stress is alles wat een risico kan vormen voor jouw lichaam. Een tekort aan bepaalde voedingsstoffen waardoor je lichaam niet goed kan functioneren, is stress. Te weinig water drinken waardoor je een vochtgebrek hebt, is stress. Een bacteriële overgroei in je dunne darm waardoor je immuunsysteem voortdurend actief moet zijn, is stress. Je lichaam maakt geen onderscheid tussen een deadline op je werk, een tekort aan magnesium of negatieve gedachten. Het activeert hetzelfde systeem.
Waar het dan wél om gaat
PDS is geen eindpunt. Het is een startpunt. Het label vertelt je dat er iets niet klopt in de manier waarop je darmen functioneren. De vraag die je daarna zou moeten stellen is: waarom? Waarom reageert mijn spijsvertering zo heftig? Waarom is mijn microbioom uit balans geraakt? Wat heeft mijn lichaam nodig om te herstellen?
Dat laat ook de veelzijdigheid zien van factoren die invloed kunnen hebben op het ontstaan en voortbestaan van een prikkelbare darm. Het gaat om de voeding die je eet, waarbij het mogelijk je spijsvertering belast. Om voedingsstoffen die je mist, waardoor je lichaam niet optimaal kan functioneren. Om hoe vaak je op een dag eet en of je voldoende drinkt. Hoe de samenstelling van al die bacteriën in je darmen is en of die samenstelling klopt. Zijn er pathogenen zoals een bacteriële overgroei, schimmel of parasiet die je klachten kunnen veroorzaken? Is er een voedselintolerantie, waarbij je immuunsysteem normale voeding als “gevaarlijk” heeft bestempeld. Tot en met belangrijke voedingsstoffen die noodzakelijk zijn om je spijsvertering en je lichaam goed te laten werken.
Al die factoren kunnen invloed hebben op het ontstaan van de klachten, en elk van die factoren is als een puzzelstuk. Als er eentje mist, heb je geen complete puzzel en bestaat de kans dat je de klachten niet volledig zult herstellen. Heb je alle stukken en weet je de volgorde waarin de puzzel gelegd moet worden, dan kun je de klachten herstellen waarvan tot nu toe steeds is gezegd dat je er maar mee moet leren leven.
In ons boek ‘Eerste hulp bij Darmklachten’ legt Jeroen stap voor stap uit hoe je spijsvertering werkt, welke rol je darmbacteriën spelen en wat je concreet kunt doen om de oorzaak aan te pakken. Wil je weten hoe de samenstelling van jouw microbioom eruitziet en of een bacteriële overgroei, schimmel of parasiet een rol speelt bij je klachten? Met een ontlastingsonderzoek kun je dat in kaart laten brengen.
Misschien is het tijd om PDS niet te zien als het antwoord, maar als de diagnose die richting geeft voor de volgende vraag en stap.
