Je voelt je al weken somber. Je bent moe, lusteloos en je hebt geen energie om de dingen te doen die je voorheen leuk vond. Misschien heb je naast deze klachten ook last van je darmen. En als je met deze klachten bij de huisarts bent geweest bestaat de kans dat je is verteld dat het twee losse problemen zijn. Voor je darmen wordt een onderzoek ingezet, voor je sombere stemming krijg je mogelijk een doorverwijzing voor therapie of een recept voor antidepressiva om het sombere gevoel af te vlakken.
Wat als die twee klachten veel meer met elkaar te maken hebben dan je tot nu toe wist?
Hoe het voelt als het licht uit is
Als je dit artikel leest is de kans groot dat jijzelf last hebt van sombere of depressieve gevoelens of dat je het leest omdat iemand in je directe omgeving daar last van heeft.
Sommige mensen weten hoe het voelt, andere mensen proberen te bevatten hoe het voelt. Waarbij het lastig kan zijn om je in te beelden hoe iemand diep ongelukkig kan zijn, waarbij al het levensplezier uit ze is gelopen en ze alleen nog maar vanuit de duisternis naar het leven kunnen kijken.
Het gevoel van somberheid of depressie kan voor iedereen anders zijn. Al denk ik dat ik vanuit eigen ervaring kan schrijven dat het in mijn geval er vooral mee te maken had dat je je moederziel alleen op de wereld voelde. Andere mensen waren er wel, maar je voelde ze niet. Je deed je best om door de dag te komen. Om een lichtpuntje te vinden dat je een reden gaf om door te gaan.
Persoonlijk voelde ik op een gegeven moment niks meer. Mijn emotionele wereld was vlak geworden. Ik was een weekend weg met vrienden, waarbij ik in mijn denken wel wist dat we het samen leuk hadden en dat we mooie dingen aan het doen waren. Maar ik voelde het niet meer. Mijn hoofd zei dat het leuk was, maar mijn lijf en mijn emoties deden niet meer mee.
Soms kijkt iemand alleen wat donker en somber naar de dag, soms is de totale levensenergie uit iemand weggelopen en in extremere gevallen vraagt iemand zich af of het leven nog wel zin heeft of wordt er zelfs nagedacht over het beëindigen van het leven omdat het uitzichtloos is of omdat de klachten zo zwaar wegen dat het einde als een verlossing voelt.
Als je daar in die donkere plek van het leven zit, is het lastig om het mooie van het leven nog te zien. Het is zorgen dat je het einde van de dag haalt. Dat je kunt gaan slapen, waarbij je al weet dat morgen de strijd opnieuw begint.
Waar het kan helpen om je te richten op kleine lichtpunten, geluksmomentjes van goede dingen die in je leven gebeuren, overheerst toch vooral dat diepe duistere gevoel in je emotionele wereld.
Waar ik je hiermee een beeld probeer te geven van hoe het voor mij heeft gevoeld en hoe het mogelijk voor iemand is, want iedereen ervaart het op een eigen manier, daar kunnen we ook de tegenhanger omschrijven. Waarbij ik mij er ook bewust van ben dat in alles wat ik schrijf een nuance zit en dat dit in ieders leven anders is. Als depressie het uiterste in negatieve zin is, dan is het meest positieve scenario dat je vol in het leven staat. Je hebt zin in de dag, je hebt plezier in wat je doet of in ieder geval in de meeste dingen die je in de dag onderneemt. Idealiter volg je een studie of heb je een baan die je energie geeft. Eentje waar je met plezier naar toe gaat, met mensen om je heen die je inspireren, lekker sporten, goede maaltijden en een leven waardoor je week na week het gevoel hebt dat het je rijker maakt in hoe je het leven ervaart en de lessen die je leert.
Nu zal dit niet bij iedereen zo zijn, het is immers de meest ideale situatie. Maar of je nu zo leeft of dat je er ergens tussenin bent, je kunt altijd je best doen om het leven mooier te maken. Maar ja, we waren bij de depressie en hoe we daar uit kunnen komen.
Niet één oorzaak, maar drie
Depressies kunnen verschillende ontstaansgronden hebben. Deze kun je onderverdelen in mentaal, lichamelijk en genetisch. Mentale depressie kan ontstaan omdat het leven zwaar op je drukt. Dat kan komen omdat je lange tijd een baan doet die ver onder of boven je kunnen is, tot het meemaken van gebeurtenissen die zware trauma’s hebben achtergelaten. Voor deze mentale klachten zijn diverse therapieën en zienswijzen ontwikkeld die je hierbij kunnen helpen. Denk bijvoorbeeld aan een psycholoog of een Body Remember Trauma Therapie. Onze eigen therapeut Yvonne is BRTT therapeut. Hier zullen we in een later artikel aandacht aan besteden.
De genetische kant van depressie waarbij iemand door een genetische afwijking of door een verstoring van belangrijke enzymatische processen in het lichaam het hormoon serotonine niet goed kan activeren waardoor iemand zich somber of depressief gaat voelen is kort behandeld in het artikel over een luie darm.
Dit artikel gaat specifiek over somberheid en depressie als gevolg van darmklachten.
Hoe je darmen bepalen of je je gelukkig voelt
Veel mensen weten dat serotonine de stof is die je stemming beïnvloedt. Om die reden wordt het ook wel het gelukshormoon genoemd. Wat veel mensen niet weten is hoe en waar dit hormoon gemaakt wordt. Als het je gelukkig laat voelen, dan zal het wel in je hersenen gemaakt worden, toch?
Het grootste deel van de serotonine die in je lichaam actief is, wordt voor zo’n 90 procent door het microbioom in je darmen geproduceerd. Je darmen zijn dus niet alleen verantwoordelijk voor je spijsvertering, ze spelen een grote rol in hoe je je voelt. Het microbioom is een ecosysteem dat uit honderden verschillende soorten bacteriën bestaat die in bepaalde aantallen aanwezig moeten zijn om hun werk te kunnen doen. Als deze samenstelling verstoord raakt door een eenzijdig voedingspatroon, door chronische stress of een antibioticakuur dan kan het minder goed zijn taken uitoefenen waardoor onder andere minder serotonine aangemaakt kan worden en jij je somber of depressief kunt gaan voelen.
Onderzoekers van de Universiteit van Leuven onderzochten het microbioom van meer dan duizend mensen en ontdekten dat twee specifieke groepen bacteriën, Dialister en Coprococcus, duidelijk minder aanwezig waren bij mensen met een depressie. Deze bacteriën zijn betrokken bij de aanmaak van boterzuur en bij het dopaminemetabolisme.
Boterzuur of butyraat is een korteketenvetzuur dat je darmbacteriën produceren uit de vezels van groenten en fruit. Het is een belangrijke stof die bijdraagt aan het gezond houden van je darmwand en het helpt mee om een beschermend laagje te maken dat de mucosa genoemd wordt, wat voorkomt dat er ontstekingen ontstaan. Wanneer de bacteriën die boterzuur produceren in aantal afnemen, kan de darmwand kwetsbaarder worden. En kwetsbare darmen geven makkelijker aanleiding tot ontsteking.
Wanneer ontsteking je stemming overneemt
Voor het volgende stuk is het belangrijk om te weten dat het microbioom serotonine maakt uit de stof tryptofaan. Dat is een aminozuur dat je via je voeding binnenkrijgt. Het zit onder andere in kip, kalkoen, eieren, pompoenpitten, noten, bananen en cacao. Onder normale omstandigheden gebruikt je lichaam tryptofaan om serotonine te maken. Dat proces verloopt grotendeels in je darmen, met hulp van je darmbacteriën.
Wanneer er een ontsteking in je darmen ontstaat, maakt je immuunsysteem ontstekingsstoffen aan. Hiermee worden immuuncellen naar de plaats delict getrokken om daar te helpen om de situatie onder controle te krijgen.
Deze stoffen van het immuunsysteem, genaamd cytokinen, hebben een directe invloed op wat er met tryptofaan gebeurt, de stof waar normaal serotonine uit gemaakt wordt. De immuuncellen activeren een enzym (IDO) dat tryptofaan omleidt. In plaats van dat het wordt gebruikt om serotonine aan te maken, wordt het omgezet in kynurenine. Dat is een stof die je lichaam inzet voor de immuunrespons. Je kunt het vergelijken met het leger dat toestemming krijgt om de grondstoffen van het land op te eisen om de landsgrenzen te verdedigen. De grondstoffen zijn dezelfde, maar ze worden nu ingezet voor verdediging in plaats van voor het aanmaken van de stoffen die jou gelukkig en energiek laten voelen.
Dit mechanisme is inmiddels goed onderzocht. Een grote meta-analyse uit 2022, die meer dan 15.000 mensen omvatte, liet zien dat bij mensen met een depressie de tryptofaanwaarden significant lager zijn dan bij mensen zonder depressie. En dat het kynureninepad, de alternatieve route waar tryptofaan naartoe gaat bij ontsteking, juist actiever is.
Om dit samen te vatten: bij langdurige ontsteking krijgt het immuunsysteem voorrang op de grondstoffen. Wat er dan overblijft voor de aanmaak van serotonine, het hormoon dat je gelukkig laat voelen, en dopamine, het hormoon dat je de energie geeft om op avontuur te gaan en nieuwe dingen te ondernemen, is vaak onvoldoende.
Waarom dit belangrijk is
Dit betekent niet dat elke depressie een darmprobleem is. Depressie is complex en er spelen altijd meerdere factoren mee. Maar het betekent wél dat als je naast je sombere gevoelens ook darmklachten hebt, het de moeite waard is om te kijken naar wat er in je darmen gebeurt. Niet als vervanging van psychologische hulp, maar als aanvulling. Als een stuk van de puzzel dat tot nu toe misschien over het hoofd is gezien.
Voor de duidelijkheid: als je straks naar het toilet gaat en je kijkt achter je na het poepen, als daar geen stevige dikke bruine banaan in de wc ligt maar iets wat lijkt op chocolademousse of een nog dunnere substantie, dan is er sprake van een verstoorde spijsvertering waarbij er sprake kan zijn van een verstoord microbioom waardoor je minder serotonine kunt aanmaken. Als er dan ook nog eens sprake is van ontstekingen dan worden er twee mechanismen beïnvloed die van invloed zijn op serotonine en het gelukkig kunnen voelen. Kijk dus vooral achter je na de toiletgang! Want niet alle darmklachten uiten zich in merkbare lichamelijke sensaties zoals gasvorming, buikpijn of een opgeblazen gevoel.
Wat ik in de praktijk zie, is dat mensen die jarenlang met zowel darmklachten als stemmingsklachten rondlopen, vaak pas verbetering merken als ze beide kanten aanpakken. Niet alleen de symptomen, maar de daadwerkelijke oorzaak. Bij het lichamelijke begint die oorzaak bij de samenstelling van het microbioom en de mate van ontsteking in de darmen.
Wat kun je hiermee?
Met dit artikel heb ik je willen laten zien hoe nauw je darmen en je stemming met elkaar verbonden zijn. Wil je weten hoe de samenstelling van je eigen microbioom is en of dit bij jou speelt? Met een ontlastingsonderzoek maken we inzichtelijk hoe de samenstelling van je microbioom is, of er een bacteriële overgroei, schimmel of een parasiet meespeelt die je klachten kan verklaren en of er ontstekingen in je darmen zijn. Het is een eerste stap om te begrijpen wat er in jouw darmen gebeurt. Zodat je met deze informatie gericht kunt werken aan het herstel van je darmen en microbioom, waardoor het weer de kans krijgt om serotonine te produceren. Dit is een belangrijk puzzelstuk in het herstellen van je gezondheid en hoe je naar de wereld kijkt en deze ervaart.
Soms zit de sleutel tot je stemming niet in je hoofd, maar in je darmen.
Ik wens je toe dat je weer met plezier in het leven staat en dat je weer mag ervaren hoe mooi het kan zijn.
